Эцэг, эх, багш нарт зориулсан сонин
“2003 оноос эхлэн гарч байгаа”
“Боловсролын мэдээ”
18+
Архив Видео Гэрэл зураг 2017 оны 1-р сарын 20-ний өдрийн дугаар 1 Захиалга Холбоо барих
148461484414843148421484014841148391483814837

Орос хэл, утга зохиолын багш нарын Монголын Холбооны Ерөнхийлөгч, хэл шинжлэлийн ухааны доктор, профессор, Монгол Улсын Ардын хийгэд Гавъяат Багш, А.С.Пушкины Медалийн дэлхийн анхны шагналтан
Сэрээнэн Галсан

Хэлний идеалист тал л хэлний жинхэнэ мөн чанар юм

Оуюн ухаан ертөнц хоёрдогч, материаллаг ертөнц нь анхдагч гэж ярьдаг: гэтэл энэ нь эсрэгэрээ биш юм уу? За тийм л юм бол оуюн ухааны ертөнц ч идеалист ертөнц ч анхдагч юм гэж тооцвол наандаж шударга ёсонд нийцэх болов уу.

Тийм болохоор ямарваа хэл бол оюуны бодлогын эмхэтгэлийн нэгэ цэл гэж бодно. Шинэ зуунд хэл судлаачдын өмнө үлэмж нэмэгдэх оюун ухааны хөгжлийн бодлого юуг дэвшүүлье:

Бүх хэлийг төрөлх төрөл бус хэлийг хөгжүүлэх хэрэгтэй, яагаад гэвэл байгалиас энэ л заяагдсан бус уу, яагаад гэвэл чухам энэ л материаллаг хийгээд материаллаг бус ертөнцийнг нээх түлхүүр бус уу.

Эцсийн дүнд агуу их оюун ухаан л энэ зуун болоод ирэх олон зууны хэлний синергетик хуулийг түгээн дэлгэрүлэх найдвартай суурь юм. Бид матери анхдагч, ухамсар хоёрдогч гэх үлгэр домогийг хатуу эвдэх болно. Учир нь ухамсар материаллаг ертөнцийн хувьд анхдагч бөгөөд аливаа материаллаг зүйл оюун ухааны ертөнц, дэлхийн оюун ухааны глобаль шинж байдлын өмнө өчүүхэн билээ.

Оюун ухаан хэлийг тодорхойлно, хэл бол ухааны хуулбар, ухаан бол үнэнийг олж түүнд хүрнэ. Тэр бол цор ганц юм, өөрөөр хэлбэл үнэнд хоёрдогч гэж үгүй. Тийм болохоор хэл бол зөвхөн харилцааны хэрэгсэл бус юм, түүнийг илүү өргөн хүрээнд авч үзэх хэрэгтэй юм, өөрөөр хэлбэл хэл бол шинжлэх ухаан, соёл, тэр бүүхийл аливаа ард түмний ёс заншил бүр хувцас нь ч юм, чухам энд л хэлний олон талт чанр оршино. Дэлхий дээр му хэл гэж байдаггүй, харин маш сайн нь ч үгүй. Яагаад гэвэл францын хэл судлаач Мартине «Дэлхийн бөмбөрцөгийн уртриг бүрт хүмүүс нэг хэл хүний ерөнхий хэлээр ярьдаг» гэж мэргэн хэлсэн байдаг. Хэрэв бид өнөөдөр бүр маргаашийн хэл судлаач болох гэж байгаа бол хэлийг дараах хоёр өнцөгөөс харах ёстой юм: Энергетикийн хулийн талаас, 2. Далд нууцлагдмал ухааны талаас.

Бас нэгэн чухал асуудал байна: өнөөдөр хэл судлаач бидний өмнө органик хил зааг дээр шинжлэх ухааны боловсруулалт хийж яггүй амжилтанд хүрэ нэгэн сайхан боломж байна аа. Энд барууны хийгээд дорнын хэл шинжлэлийн чухал холбоо хэлхээсийн талаар хэлж байгаа юм. Тэдний хооронд харилцан нөхөх зарчим үйлчилж байгаа болохоос хуучин ярьдагчлан эсрэг тэсрэг юм үгүй билээ.

Дорнын хэл судлалд хувьд хийсвэрлэн бодох хууль, хоёрдмолын тухай хууль, хоосон-чанарын хууль, өөрөөр хэлбэл негатив хоосны тухай хуулиуд давамгайлна.

Бивээр академич А. Потебни сүр жавхланд чин сэтгэлэсээ мөргөмүй. Түүнийг тухайн цаг дор орос үйл үг, оросын үйл үгний байдлын гарал үүслийг хэт өндөрт тооцон тавьж байсныг нь ихэд шүүмжилсэн дээ. Тийм учраас түүнийг идеалист хэл судлаач гэж доромжилж ч байсан. Гэтэл тэрээр аргагүй хэрсүү ухаантай хэл судлаач байсан юм. Өнөөдөр бид хэлний абстракт тал, түүний оюунлаг талыг тодорхойлдог аливаа зүйлийг эрүүлээр харж үздэг болсон цаг дор хэлний материаллаг тал яах аргагүй хэлний мөн чанар юм гэдэг санаанд хүрж байгаа юм. Яг энэ утгааар хэл бол материаллаг юм. Дотоод гэх тэс өөрөөр нээгдэж буй ухамсар бол хүний санаа сэтгэлийн тэртээ гүнд байх хэлний идеалист чиглэлийн үргэжлэл юм билээ. Хүн бурханы хүчтэй энэ зэрэгцэх нуугдмал ухамсарын гүн нууцлагдсан шинж байдлыг таньсан цагт л өөрийгөө жинхэн ёсоор таньж мэднэ.



Идеалистическая сторона языка есть самая суть языка

Говорят, что умственный мир вторичен и материальный мир первичен: не наоборот ли это? По крайней мере, если на то пошло, то было бы справедливо рассуждать о том, что они, то есть умственный мир и идеалистический мир, оба первичны.

Поэтому мне думается, что всякий язык есть цикл сборника умственных задач в полном смысле этого слова. В новом столетии перед исследователями языка поставим задачи нарастающего умственного развития: нужно развивать все языки – родные и неродные, ибо другого пути не дано природой, потому что это единственный ключ к открытию, к открыванию материального и нематериального мира.

В конечном счете единственно великий ум сможет служить надежной основой распространения синергетических законов языка наступившего столетия в отдельности и грядущих веков вообще. Мы будем жестоко разрушать мифологическую истину первичности материи и вторичности сознания, ибо сознание также первично по отношению к материальному миру, всякое материальное ничтожно перед умственным миром, перед глобальностью мирового ума.

Ум определяет язык, язык есть копия ума, ум достигает истину. Она одна, т.е. вторичности истины нет. Поэтому язык есть не только средство общения, его надо рассматривать значительно шире, т.е. он и есть наука, и культура, и обычаи, и даже одежда того или иного народа – во всем этом заключается многогранность языка. Плохих языков в мире нет, очень хороших тоже, ибо, по меткому выражению французского филолога Мартине, «Люди по всем меридианам земного шара говорят на одном языке – общечеловеческом». Если мы хотим быть лингвистами сегодня, а тем более завтра, то язык надо рассматривать с двух точек зрения:

  1. Энергетических законов.
  2. Законов потаенного, скрытого ума.

Еще один не менее важный вопрос: нынче перед нами, языковедами, открывается прекрасная возможность научно разработать и добиться новых ощутимых успехов на органическом стыке. Речь идет о важной связи западной и восточной лингвистики, между которыми существует принцип дополнительности, а не какая-нибудь антитеза, о которой говорили раньше.

Для восточной лингвистики очень характерны законы абстрагирования, закон двойственности и закон пустоты – качественности, иначе негативной пустоты и т.д.

Я искренне склоняюсь перед величием академика А. Потебни, которого в свое время критиковали за то, что он якобы слишком преувеличивал природу русского глагола, русскую глагольность. Поэтому его обзывали идеалистом-языковедом. Оказывается, он был очень мудрым языковедом. В наши дни, когда мы трезво смотрим на вещи, характеризующие абстрактную сторону языка, его духовность, то непременно придем к мысли, что материальная сторона языка есть самая суть языка. Язык именно в этом отношении материален. Так называемое внутреннее, иначе открытое, сознание есть продолжение идеалистических направленностей языка, бытующее где-то в глубине души. Человек может себя осознать по-настоящему только тогда, когда он постигнет глубинные, потаенные штрихи скрытого подсознания, силы которых равны трудно объяснимой божественной силе.

Сэрээнэн Галсан,
президент МонАПРЯЛ (Монгольской Ассоциации преподавателей русского языка и Литературы), доктор филологических наук, профессор,
Народный и Заслуженный учитель Монголии, первый в мире лауреат Медали А.С. Пушкина

Социальные комментарии Cackle