Эцэг, эх, багш нарт зориулсан сонин
“2003 оноос эхлэн гарч байгаа”
“Боловсролын мэдээ”
18+
Архив Видео Гэрэл зураг 2017 оны 1-р сарын 20-ний өдрийн дугаар 1 Захиалга Холбоо барих
148461484414843148421484014841148391483814837

Философийн шинжлэх ухааны доктор, МУИС-ийн европ судлалын тэнхимийн ахлах багш, ОИН-ын дэд дарга
Владимир Павлов

Хүрсэн дэвшил олсон сургамжаа нэгтгэн алс ирээдүйн хөгжлөө тодорхойлъё...

Жил бүрийн 10-11- р сард Монгол улсад Орос-Монголын найрамдал, хамтын ажиллагааны өдрүүд тохиодог билээ. Энэ жил найрамдал, хамтын ажиллагааны өдрүүдийн хөтөлбөрт олон тооны уламжлалт арга хэмжээ багтаж байгаа ба тэдгээр арга хэмжээнд нэрт уран бүтээлчдээс гадна сурагч, оюутан, цэргийн сургуулийн сонсогч, гэрээт цэргүүд оролцож байгаа аж.

Орос-Монголын найрамдал ба хамтын ажиллагааны өдрүүдийн зорилтын нэг бол 1993 онд ОХУ, Монгол улсын хооронд байгуулсан Найрсаг харилцаа ба хамтын ажиллагааны тухай Гэрээний 14-р зүйлийг хэрэгжүүлэхтэй холбоотой юм. Энэхүү зүйлд: “Талууд нь соёл урлаг, шинжлэх ухаан, түүхэн өв баялаг, боловсрол ба мэдээллийн салбарт харилцаа холбоог тэлэх ба гүнзгийрүүлэхэд оршно. Хоёр тал их дээд сургууль ба эрдэм шинжилгээний төв, соёлын байгууллагуудын хооронд шууд харилцаа тогтоох, ном, сонин хэвлэл, кино, театрын жүжиг, телевиз ба радиогийн хөтөлбөрөөр харилцан солилцоог нэмэгдүүлж мөн Талуудын хэлийг сурахад дэмжлэг үзүүлнэ” гэж заажээ.

М.С.Балдано, С.В.Балдано нар Орос Монгол орны хоорондын харилцааг дүгнэхдээ: “Орос, Монгол хоёр хамгийн ойрын хөрш улс, иймд энэхүү газарзүйн онцлог нь геободлогын харилцан татагдах хүчийг тодорхойлдог байсан ба цаашид ч тодорхойлох болно. Энэ нь улс төр, цэрэг, худалдаа эдийн засаг, соёлын ба бусад хоёр талын хамтын хөгжилд түлхэц болдог бодит хүчин зүйл юм [Балдано, 2007]. Үүнээс гадна дээр дурдсан холбоог хөгжүүлэх бодит хүчин зүйл бол орос хэл мөний хувьд мөн. Монгол улсын Гавьят багш С.Галсан 2007 онд болсон Монголын орос хэл ба утга зохиолын багш нарын холбооны анхны их хуралд “хүрсэн дэвшил, олсон сургамжаа нэгтгэн алс ирээдүйн хөгжлөө тодорхойлох” хэмээн зорилт тавьж “Бидний туулсан зам тэгш дардан байгаагүй, улс орны түүхэнд эх орон ард түмнийхээ эрх ашигт нийцсэн хөгжлийн замыг сонгох цаг тулгарч, учирсан саад бэрхшээлийг амжилттай даван туулж ирснийг та бид мэднэ. Ийм хувь тохиол ч манай холбооны ажил амьдралд тулгарч байсан билээ. Эргэн харвал, бид дэлхийд дуулгах ололттой, бид өөрсдийгөө магтах дэвшилтэй, бас өөрсдийгөө голох, идэвхээ чамлах дутагдалтай ажилласан байх юм”[Их хурлын баримт бичиг, материал. 2007] . Гэвч энэхүү “дутагдлаас” шалтгаалан дунд сургуулийн хөтөлбөрт орос хэл судлах цаг байдаг ч бараг судлахаа больж, цаашилбал, орос хэл их дээд сургуульд сонгон суралцах хичээлийн тоонд багтсанаар, өөрөөр хэлбэл, заавал үзэх шаардлагагүй хичээл болжээ.

ХХ зууны 90–ээд оны эцэст олон арван жилийн турш “ах дүүгийн хамтын ажиллагааны” [Костомаров, 2002] хэлийг судалж байсан Монгол оронд нийгмийн бүх хүрээг хөндсөн нийгэм-эдийн засгийн өөрчлөн байгуулалт эхэлсэн билээ. “Ах дүү” хэмээн нэрлэж байсан хоёр орны харилцаа ч өөрчлөгдөж өнөөгийн цаг үеэс хамаарч “тэгш эрхэт түнш” болж хувирсан ажээ. Энэхүү бий болсон нөхцөл байдалд нийгэм-эдийн засгийн хэрэгцээг хангах зорилгоор дунд ба их дээд сургуулийн хичээлийн хөтөлбөрт англи хэлийг заавал судлах хичээлийн тоонд орж, орос хэлээс бусад хэлний дамжаанууд “борооны дараах мөөг шиг” ар араасаа байгуулагдаж эхэлсэн юм. Орос хэлний олон багш нар ажилгүй болохгүйн тулд өөр мэргэжил яаралтайгаар эзэмшиж эхэлсэн. ОХУЗБМХ хүчин “мөхөстөж буйг” хүлээн зөвшөөрч, дээрх үйл явцад “идэвхтэй оролцсноор “төрөөгүй хүүхдэд төмөр өлгий авч өгсөн” гэж хэлж болох юм. Иймд энэ бол “дутагдал” гэж хүлээн зөвшөөрөхөд хэцүү харин орос хэлний багш нарын ачаар өөрийн санхүүгийн хүндрэлийг шийдэх боломж байсан байж болох юм. Өөр нэг хачирхалтай зүйл бол орос хэлний багш нар сургуулийн захирал болсноор ядаж өөрийн сургуулийн хүрээнд орос хэл судлах таатай нөхцөлийг бүрэлдүүлэхийг сонирхдоггүй нь сонин. Энэ юу вэ? Айдас уу? Эрин үеийн шаардлага уу?

Японы Сока Их сургуулийн профессор Такаси Фудзинамагийн “ганцхан англи хэл ч бус ер нь аливаа өөр ямар нэгэн хэл олон улсын нийтлэг хэл болж үл чадна” [Такаси Фудзинама, 2002] гэсэн энэхүү үзэл санааг үгүйсгэх аргагүй юм. Гэвч өнөөгийн бодит амьдралд байдал өөр. Англи хэл албан ёсны хэлний хувьд олон тооны давуу эрхийг эдэлснээр орос хэлний ач холбогдлыг буруулдаг ба АНУ, Англи, Австрали болон бусад англи хэлтэй улсад үнэ төлбөргүй сурах, цаашилбал, гэр бүлийн хамт явах боломж уг хэлийг сонгоход маш том түлхэц болдог.

Нөгөөтэйгүүр, Оросын Холбооны Улсад үнэ төлбөргүй сурах тэтгэлийн тоо нэмэгдсэнээр орос хэл сурах сонирхлыг бий болгож байгаа боловч уг асуудалхурц хэвээрээ байгаа юм. Сургуульд орос хэлний багш хангалттай бус, орос хэлний салбарын төгсөгчдөд ажлын байр олддоггүйгээс орос хэлний мэргэжилтэн болох хүсэлтэй хүмүүсийн тоо багасахад хүрч байна. Мөн орос хэл сурах сонирхол байгаа боловч орос хэлний мэргэжилтэн болох хүсэл байдаггүй. Энэ юутэй холбоотой вэ?

Юу хийх вэ? Энэ мөнхийн асуудлыг шийдэх хэрэгтэй! Үүний тулд юуны түрүүнд Орос хэл ба утга зохиолын багш нарын Монголын Холбооны үйл ажиллагааг идэвхжүүлэх, бүтцийн өөрчлөлт, шинэчлэл хийх шаардлагатай. Гэвч зүй ёсны өөр нэг асуудал гарч ирж байгаа юм. Уг агуу их хэлний давшин хөгжүүлэх хүрдний эргэлтийг нэмэгдүүлэх сонирхолтой бүх хүмүүсийг хэрхэн нэгтэх вэ?

Монголд орос хэл мэдэхгүй, сэтгэлгээний өөр хэв маягтай хүн бодит байдлын дунд бүрэлдэн тогтож, ертөнцийн дүр зургийг бий болгож буй олонлог мэдлэгийг илэрхийлдэг өөр ертөнцийн дүрс зурагтай бүхэл бүтэн нэг үе төлөвшжээ. Тэдний ухамсарт төлөвшсөн байнга нэмэгдэж буй ба зохицуулагддаг ертөнцийн дүр зураг нь хүний зан байдлыг удирдан чиглүүлдэг юм. Дэлхийн хамтын нийгэмлэгт нэвтрэн орсон Шинэ Монголын улс төр, эдийн засаг, үзэл суртлын зоригтой алхмууд мөн даяаршлалын үйл явц нь хүний амьдралын бүх хүрээнд нэвтрэн орж, Монгол Орос улсын хоорондын харилцаанд зохих нөлөө үзүүлж байгаа нь хэлний бодлогыг үндсээр нь шинэчлэх, орос хэлний онол, практикт шинэ хандлага шаардлагатай байгааг харуулж байгаа юм.

“Орос болон монголчуудын менталитетэд олон нийтлэг шинж байдаг учраас энэ нь хоёр улсын ард түмний хооронд найрсаг ба хүндэтгэлийн харьцааг барих үндсэн суурь болно” [Кургузов, 2007] гэдгийг үл мартаж болно. Иймд хямралын менталитетээс салах цаг ирсэн бус уу?

Ном зүй

1. Балдано М.Н., Балдано С.В. ХХ–XXI зууны Орос орон Монголын нийгмийн сэтгэхүйд. Шинжлэх ухаан практикийн олон улсын бага хурлын цувралаас УБ. 2007

2. Бүгд хурлын баримт, материалууд. Монголын орос хэлний багш нарын анхдугаар хурал. 2007

3. Костомаров В.Г. «Орос хэл, утга зохиол нь олон улсын харилцааны хэрэгсэл болох нь» М., 2002

4. Такаси Фудзинума. Олон улсын харилцаанд хоёр хэлний толь бичгүүдийн гүйцэтгэх үүрэг. «Орос хэл, утга зохиол нь олон соёлын харилцааны хэрэгсэл болох нь» цуврал. УБ., 2002

5. Кургузов Л.В. «Оросын соёлын орон зай, сэтгэхүй нь Орос, Монголын ард түмнүдийн ойртон нягтрах хүчин боло нь» Шинжлэх ухаан практикийн олон улсын бага хурлын цувралаас. УБ., 2007



«Извлечь уроки из прошлого и наметить горизонты деятельности»

В октябре-ноябре этого года в Монголии проходят Дни российско-монгольской дружбы и сотрудничества. В программе этих дней многочисленные традиционные мероприятия, в которых принимают участие не только знаменитые творческие коллективы, но и школьники, студенты, курсанты военных училищ, контрактники и др.

Одной из задач Дней российско-монгольской дружбы и сотрудничества является претворение в жизнь 14-й статьи Договора о дружественных отношениях и сотрудничестве между РФ и Монголией от 1993 года, где сказано: «Стороны будут расширять и углублять связи в области культуры, искусства, науки, исторического наследия, образования и информации. Они будут содействовать установлению прямых связей между высшими учебными заведениями и научно-исследовательскими центрами, учреждениями культуры, расширению обмена книгами, периодической печатью, кинофильмами, театральными постановками, теле- и радиопрограммами и поощрять изучение языков Сторон».

М.С. Балдано и С.В. Балдано, анализируя отношения между Монголией и Россией, пишут: «Россия и Монголия являются ближайшими соседями, непосредственная географическая близость определяла и определяет их взаимное геополитическое тяготение. Это объективный фактор, способствующий развитию политических, военных, торгово-экономических, культурных и прочих двусторонних связей» [Балдано, 2007]. К данному тезису можно добавить, что «объективным фактором», служащим развитию вышеуказанных связей, поистине является русский язык. В 2007 году на первом съезде МонАПРЯЛ Заслуженный учитель Монголии С. Галсан, поставив задачу «извлечь уроки из прошлого и наметить горизонты деятельности», сказал: «Путь, пройденный нами, был нелегок. ... Воля времени не миновала нашу организацию. Оглянувшись назад, мы можем сказать, что у нас есть и погрешности, заслуживающие самой суровой самокритики и недовольств» [Документы, материалы съезда, 2007]. К сожалению, эти «погрешности» привели к тому, что русский язык, несмотря на наличие его в программах средних школ, почти перестали изучать, а в вузах он является факультативным, т.е. необязательным к изучению.

В конце 90-х годов ХХ века в Монголии, где в течение нескольких десятилетий обучали языку «братского сотрудничества» [Костомаров, 2002], начались социально-экономические реформы, затронувшие все сферы жизни общества. Не осталось нетронутым и отношение двух стран, некогда называвшихся «братскими», а ставших для изучения в новых реалиях «равноправными партнерами». В создавшихся условиях для удовлетворения социально-экономических потребностей в программы школ, вузов начали включать английский язык как обязательный для изучения, один за другим появлялись как грибы после дождя курсы английского и других иностранных языков, кроме русского. Многочисленные учителя русского языка в срочном порядке, чтобы не потерять работу, переквалифицировались в учителей других специальностей. И в этом, признавшись в своем бессилии, приняла активное участие и сама МонАПРЯЛ, другими словами, собственноручно начала уничтожать свое детище. Не могу согласиться с тем, что это «погрешность», это скорее всего была возможность поправить за счет учителей русского языка финансовые затруднения. Парадокс заключается еще в том, что бывшие учителя русского языка, став директорами школ, не проявляют особого интереса в создании благоприятных условий для изучения русского языка хотя бы в своей школе. Что это? Боязнь или веяние времени?

Трудно не согласиться с профессором Университета Сока Японии Такаси Фудзинама, который считает, «что не только английский язык, но и любой другой естественный язык не может стать исключительным общим международным языком» [Такаси Фудзинама, 2002]. Но реалии современной жизни говорят о другом. Статус английского как обязательного языка дает ему очень много преференций, что снижает значимость русского языка. Возможность бесплатно учиться в Америке, Англии, Австралии и других англоговорящих странах, а в некоторых случаях выезжать на обучение даже с семьей, является огромным стимулом для выбора именно этого языка.

С другой стороны, увеличение квот на бесплатное обучение в России пробуждает интерес и к изучению русского языка, но этот вопрос также стоит очень остро. Отсутствие достаточного количества учителей русского языка в школах, отсутствие рабочих мест для выпускников, закончивших отделение русского языка, приводит к тому, что количество желающих стать специалистом в области русского языка уменьшается. Интерес к изучению есть, а желания стать специалистом русского языка нет. Парадокс!

Что делать? Этот извечный вопрос нужно решать! А для этого прежде всего необходима активизация деятельности МонАПРЯЛ, ее структурное изменение, обновление. Но для этого нужно решить еще один вопрос: как объединить всех заинтересованных в поступательном развитии этого великого языка?

В Монголии уже выросло одно поколение, которое не знает русского языка, у которого сформировался другой тип мышления, другой мир образов, который выстраивается между действительностью и человеком и, выступая как множество знаний, создает картину мира. Картина мира, локализованная в его сознании, постепенно пополняемая и корректируемая, регулирует поведение человека. Новая Монголия, ее стремительное вхождение в мировое сообщество, безумные скачки политики, экономики, культуры, идеологии, проникновение глобализационного процесса во все сферы жизни человека и его влияние на отношения Монголии и России требуют коренного пересмотра языковой политики и нового подхода к теории и практике преподавания русского языка как иностранного. Нужно помнить, что «в менталитете русских и монголов много общего, и это та база, на которой можно строить отношения дружбы и уважения между народами двух стран» [Кургузов, 2007]. Может, пора избавляться от кризисного менталитета?

Литература:

  1. Балдано М.Н., Балдано С.В. Образ России в общественном сознании Монголии в ХХ–XXI вв. Сборник материалов международной научно-практической конференции. – УБ., 2007.
  2. Документы, материалы съезда. Первый съезд монгольских русистов и преподавателей русского языка, 2007.
  3. Костомаров В.Г. Русский язык и литература как средство международного диалога. – М., 2002.
  4. Такаси Фудзинума. Роль двуязычных словарей в международной коммуникации. Сборник «Русский язык и литература как средство межкультурного диалога». – УБ., 2002.
  5. Кургузов Л.В. Русское культурное пространство и менталитет как факторы сближения народов России и Монголии. Сборник материалов международной научно-практической конференции. – УБ., 2007

Павлов В.И.,
кандидат философских наук, старший преподаватель МонГУ,
зампредседателя ОРГ

Социальные комментарии Cackle